O tym, jak istotna jest rola pośredników ubezpieczeniowych przy wyborze rodzaju ubezpieczenia mogą świadczyć podane niżej przykłady.

W ostatnim okresie nastąpił wzrost sygnałów dotyczących odmowy uznania roszczeń z tytułu pokrycia kosztów leczenia podczas pobytu za granicą. Chodzi tu o ubezpieczenia zawierane w związku z wyjazdami turystycznymi. Za namową agenta, klienci zawierają umowy w wariancie nie obejmującym “chorób przewlekłych”, a więc np. chorób układu krążenia, czy nadciśnienia. Jeśli podczas pobytu na wczasach zdarzą się problemy zdrowotne związane z chorobami przewlekłymi, to po powrocie do kraju konsumenci otrzymują odmowę pokrycia kosztów leczenia za granicą z powodu wyłączenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń. Okazuje się, że pośrednik nie informował, że są różne warianty ubezpieczenia – z różnym zakresem odpowiedzialności firmy ubezpieczeniowej, nie poradził, który z nich wybrać, aby ubezpieczenie – mimo poniesienia kosztów – nie okazało się bezużyteczne.

Opisana sytuacja związana jest z szerszym problemem dotyczącym praktyki zawierania umów ubezpieczenia.

Konsumenci, namawiani przez pośredników, zawierają umowy “pozorne” lub zupełnie nieprzydatne, umowy, które posiadają wyłączenia ochrony ubezpieczeniowej dotyczące właśnie takich stanów faktycznych, w których ubezpieczenie byłoby - dla danego klienta - najbardziej wskazane. Co więcej, agenci przekonują zawierających umowę, że będą chronieni, nawet wówczas, gdy z treści umowy jednoznacznie wynika, że nie podlegają ochronie, np. klient, który za kilka dni kończył 79 lat, namówiony został do zawarcia długoterminowej umowy ubezpieczenia (i opłacenia składek). Z umowy wynikało jednak, że ubezpieczeniem objęta może być osoba, która nie ukończyła 79 lat.

Osobny problem to ubezpieczenia mienia. Klient chce np. ubezpieczyć dom letniskowy, agent wypełnia formularz dotyczący ubezpieczenia mieszkania w bloku wielorodzinnym i przekonuje, że jest to właściwe ubezpieczenie. Po kradzieży w piwnicy znajdującej się pod domem, do której dostęp jest tylko po sforsowaniu drzwi wejściowych do domu, okazuje się, że Ogólne warunki ubezpieczenia - dostosowane oczywiście do sytuacji, gdy piwnica znajduje się poza lokalem i jest zabezpieczona np. zardzewiałą kłódką – przewidują odszkodowanie obejmujące tylko znikomy procent wartości skradzionych rzeczy. Firma ubezpieczeniowa przyznaje, że zawarto niewłaściwe ubezpieczenie, ale umowa wiąże i odszkodowanie przysługuje w zakresie nim określonym.

Można zastanawiać się, czy podane przykładowo sytuacje to wynik niekompetencji i braku odpowiedzialności pośredników ubezpieczeniowych, czy też celowego działania. Nie należy tu winić tylko konsumentów, którzy powinni czytać umowy przed podpisaniem. Potencjalny klient zakładu ubezpieczeń ma bowiem prawo uważać, że agent jest profesjonalistą, działającym w dobrej wierze. Na pocieszenie można tylko dodać, że z rozmów z ekspertami z Niemiec i Austrii wynika, iż spotykają się często w swoich krajach z podobnymi praktykami pośredników ubezpieczeniowych i problem ten jest niezwykle trudny do rozwiązania. Dlatego tak ogromną rolę odgrywa m. in. edukacja konsumentów, aby mogli oni skutecznie bronić się przed dezinformacją ze strony przedstawicieli ubezpieczyciela.

Ale świadomość konsumentów to jedna sprawa, a obwarowania prawne regulujące działalność pośredników ubezpieczeniowych to rzecz podstawowa. Dlatego tak ważne są przepisy nowej ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym. Uporządkują one - w dłuższej perspektywie - rynek ubezpieczeń w tym zakresie.

W nowej ustawie agentów podzielono na dwie kategorie:

- działających na rzecz jednego zakładu ubezpieczeń,

- multiagentów – działających na rzecz kilku firm ubezpieczeniowych.

Ten podział znajduje odzwierciedlenie w zakresie ich odpowiedzialności.

- Na przykład agent działający na rzecz kilku firm w zakresie tego samego działu ubezpieczeń odpowiada we własnym zakresie za szkody powstałe w wyniku wykonywania tych czynności. Zgodnie z wymogami dyrektyw UE musi obowiązkowo ubezpieczyć się od odpowiedzialności cywilnej, przy czym sumy gwarancyjne są stosunkowo wysokie.

- W art. 9 ustawy wprowadzono zaostrzone wymagania odnośnie pośredników, warto zwrócić uwagę na obowiązek szkolenia zakończonego egzaminem, przy czym zasady szkolenia oraz zakres i tryb egzaminu określa Minister Finansów.

- Agent ubezpieczeniowy ma obowiązek okazania klientowi pełnomocnictwa oraz zakresu działalności agencyjnej. Jest zobowiązany do zachowania w tajemnicy wszystkich informacji związanych m. in. z zawartą umową ubezpieczenia, a także dotyczące drugiej strony umowy oraz do doskonalenia swoich umiejętności zawodowych. Ma także powiadomić klienta czy działa na rzecz jednego czy kilku ubezpieczycieli.

- Przepisy ustawy zawierają podstawy, aby eliminować z rynku nieuczciwych lub niekompetentnych agentów.

- Art. 19 ust.4 zezwala organowi nadzoru na eliminowanie z rynku agentów ubezpieczeniowych, w razie naruszenia przez nich przepisów prawa, bądź nie dochowania należytej staranności lub dobrych obyczajów.

- Brokerzy ubezpieczeniowi, a więc osoby fizyczne lub prawne posiadające zezwolenie na wykonywanie działalności brokerskiej i wpisane do rejestru brokerów ubezpieczeniowych, również podlegają obowiązkowi ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej związanej z wykonywana działalnością. Zgodnie z treścią projektu rozporządzenia Ministra Finansów, suma gwarancyjna tego ubezpieczenia ma być wysoka.

- W ustawie określono przesłanki, jakie musi spełniać kandydat na brokera, co powinno dawać gwarancję prawidłowego wykonywania ich czynności w zakresie działalności brokerskiej.

- Tak jak w przypadku agentów, organ nadzoru - w drodze decyzji - może cofnąć zezwolenie, jeśli broker wykonuje działalność z naruszeniem przepisów prawa lub w rażący sposób narusza interesy zleceniodawcy.

- Do tej pory nie było scentralizowanego rejestru pośredników ubezpieczeniowych. Wprowadzono go na podstawie art. 37 i nast. ustawy. Składa się on z części dotyczącej agentów i drugiej, dotyczącej brokerów ubezpieczeniowych.

- Rejestr jest jawny i dostępny dla osób trzecich, prowadzony w systemie informatycznym. A więc każdy klient zakładu ubezpieczeń, czy osoba , która zamierza zawrzeć umowę, będzie miała możliwość sprawdzenia czy ma do czynienia z uprawnionym agentem, czy jest on ubezpieczony - łącznie z numerem polisy, otrzymać informacje o zakładzie ubezpieczeń, na rzecz którego agent działa i o zakresie pełnomocnictwa.

Mamy nadzieję, że wprowadzone rozwiązania prawne pozwolą wyeliminować w przyszłości opisane na wstępie sytuacje wskazujące na nieprawidłowe działanie pośredników ubezpieczeniowych.