Jesteś tu: Strona główna » Materiały dla rzeczników » Materiały dla rzeczników » Prawa pacjenta
Prawa pacjenta
Materiały dla rzeczników
2009-04-29 14:56:20Prawa pacjenta stanowią cześć szeroko rozumianych praw człowieka i przysługują wszystkim osobom poddanym leczeniu. W tym zakresie należy odróżnić tę kategorię od praw osób ubezpieczonych, które przysługują z tytułu powszechnego ubezpieczenia. Istota praw człowieka związana jest ze specyfiką relacji łączącej pacjenta i lekarza (lub inny personel medyczny). Relacja ta charakteryzuje się nierównością podmiotów. Prawa pacjenta mają służyć wzmocnieniu pozycji pacjenta, która w wielu sytuacjach zależy od lekarza.
W polskim systemie prawnym do tej pory prawa pacjenta były rozproszone w wielu aktach prawnych, w szczególności w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Ustawie z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (DzU Nr 9 poz. 408 z późn. zm.); Ustawie z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty ( DzU z 2002 r. Nr 21 poz. 204 z późn. zm.) oraz Ustawie z dnia 5 lipca 1996 r. o zawodach pielęgniarki i położnej ( DzU Nr 91 poz. 410). Powodowało to częste nakładanie się na siebie obowiązków różnych podmioty, co z kolej nie przyczyniało się do jasności i klarowności systemu egzekwowania swoich praw przez pacjentów.
Pewnym ułatwieniem miała być Karta Praw Pacjenta, wydana przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w grudniu 1998 r. Karta Praw Pacjenta nie ma rangi ustawowej, stanowi jedynie zbiór przepisów mających charakter praktycznego informatora. Ponadto unormowania w zakresie praw pacjenta zawarte są również w Kodeksie Etyki Lekarskiej oraz Kodeksie Etyki Pielęgniarki i Położnej.
Sytuację rozproszenia poszczególnych praw pacjenta zmienia radykalnie Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (DzU z 2009r. nr 52 poz. 417 - Wobec nieuchwalenia ponownie przez Sejm zawetowanej przez Prezydenta ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. - Przepisy wprowadzające ustawy z zakresu ochrony zdrowia - niniejsza ustawa wejdzie w życie w terminie określonym w odrębnej ustawie, która zostanie ogłoszona niezwłocznie po jej uchwaleniu przez Parlament i podpisaniu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – tekst opublikowany w Dzienniku Ustaw).
Ustawa została skierowana do podpisu przez Prezydenta RP łącznie z innymi ustawami w tak zwanym pakiecie zdrowotnym. Prezydent RP zawetował część ustaw, w tym również ustawę - Przepisy wprowadzające ustawy z zakresu ochrony zdrowia, co spowodowało, że nie został określony tryb i termin obowiązywania Ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, która była jedną z ustaw nie zawetowanych przez Prezydenta. Wobec powyższego obecnie niezbędne jest uchwalenie ponownie ustawy, która określi termin wejścia w życie Ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
Niestety nie udało nam się ustalić planowanego terminu zgłoszenia takiego projektu, ale mamy nadzieję, że jednak Parlament RP zajmie się wkrótce tą ustawą, bowiem jej brzmienie nie budziło kontrowersji, a wręcz popierały ją wszystkie kluby parlamentarne, dlatego chyba warto ją omówić.
Ustawa wprowadza katalog praw pacjenta a także powołuje do życia centralną instytucję – Rzecznik Praw Pacjenta.
Ustawa przewiduje szereg praw pacjenta, w tym:
- prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej;
- prawo, w sytuacji ograniczonych możliwości, udzielenia odpowiednich świadczeń zdrowotnych, do przejrzystej, obiektywnej, opartej na kryteriach medycznych, procedury ustalającej kolejność dostępu do tych świadczeń;
- prawo do natychmiastowego udzielenia świadczeń zdrowotnych ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia;
- prawo do informacji o swoim stanie zdrowia;
- prawo do informacji o prawach pacjenta;
- prawo do informacji o rodzaju i zakresie świadczeń zdrowotnych udzielanych przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych, w tym o profilaktycznych programach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych, realizowanych przez ten podmiot;
- prawo do zachowania w tajemnicy przez osoby wykonujące zawód medyczny, w tym udzielające mu świadczeń zdrowotnych, informacji z nim związanych, a uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu medycznego;
- prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody;
- prawo do poszanowania intymności i godności, w szczególności w czasie udzielania świadczeń zdrowotnych;
-prawo do umierania w spokoju i godności. Pacjent znajdujący się w stanie terminalnym ma prawo do świadczeń zdrowotnych zapewniających łagodzenie bólu i innych cierpień;
- prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych świadczeń zdrowotnych;
- prawo do zgłoszenia sprzeciwu wobec opinii albo orzeczenia lekarza;
- prawo do kontaktu osobistego, telefonicznego lub korespondencyjnego z innymi osobami (prawo pacjenta przebywającego w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej);
- prawo do opieki duszpasterskiej (prawo pacjenta przebywającego w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej);
- prawo do przechowywania rzeczy wartościowych w depozycie (prawo pacjenta przebywającego w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej).
Ustawa powołuje instytucję Rzecznika Praw Pacjenta, który jest centralnym organem administracji rządowej w sprawach ochrony praw pacjenta. Do zakresu działania Rzecznika (zgodnie z art. 47 Ustawy) należy m.in.:
1) prowadzenie postępowań w sprawach praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów;
Przez praktyki naruszające zbiorowe prawa pacjentów rozumie się:
- bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych;
- stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu zorganizowanie wbrew przepisom o rozwiązywaniu sporów zbiorowych akcji protestacyjnej lub strajku przez organizatora strajku, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej;
Stroną postępowania jest każdy, kto wnosi o wydanie decyzji w sprawie praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów lub wobec którego zostało wszczęte postępowanie w sprawie stosowania takiej praktyki. Składanie wniosków jest wolne od opłat. Wniosek powinien zawierać oznaczenie wnioskodawcy, oznaczenie pacjenta, którego praw sprawa dotyczy, zwięzły opis stanu faktycznego
2) prowadzenie postępowań wyjaśniających na wniosek/z własnej inicjatywy;
Składanie wniosków jest wolne od opłat. Wniosek powinien zawierać oznaczenie wnioskodawcy, oznaczenie pacjenta, którego praw sprawa dotyczy, zwięzły opis stanu faktycznego. Rzecznik po zapoznaniu się ze skierowanym do niego wnioskiem może:
- podjąć sprawę,
- poprzestać na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu lub pacjentowi środków prawnych,
- przekazać sprawę według właściwości,
- nie podjąć sprawy.
3) w sprawach cywilnych - Rzecznik może z urzędu lub na wniosek strony:
- żądać wszczęcia postępowania,
- brać udział w toczącym się postępowaniu
na prawach przysługujących prokuratorowi.
4) współpraca z organizacjami pozarządowymi, społecznymi i zawodowymi, do których celów statutowych należy ochrona praw pacjenta;
5) analiza skarg pacjentów w celu określenia zagrożeń i obszarów w systemie ochrony zdrowia wymagających naprawy;
6) Rzecznik może zwrócić się do Rzecznika Praw Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka o podjęcie działań z zakresu ich kompetencji.
Jeśli chodzi o Rzeczników Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, o których mowa w przepisach Ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (DzU Nr 111, poz. 535, z późn. Zm.) to zgodnie z Ustawą są oni pracownikami biura Rzecznika Praw Pacjenta i wykonują swoje zadania za pomocą tego biura.
Do momentu wejścia w życie nowej Ustawy funkcjonuje Biuro Praw Pacjenta przy Ministrze Zdrowia:
Dyrektor biura: Krystyna Barbara Kozłowska
ul. Długa 38/40, 00-238 Warszawa
tel./faks: (22) 635-75-78
sekreteriat@bpp.waw.pl
Bezpłatna infolinia:
0-800-190-590 (pn. - pt. w godz. 9.00 - 21.00)
Biuro czynne: pn. - pt. w godz. 8.15 - 16.15
Przyjmowanie pacjentów: pn. - pt. w godz. 9.00 - 16.00
Prawnik biura przyjmuje: pn. - pt. w godz. 9.00 - 15.00
Konsultanci medyczni Biura Praw Pacjenta: pn. - czw. w godz. 15.30 - 19.30
Niezależnie od Biura Praw Pacjenta funkcjonuje system ochrony praw pacjentów przy Narodowym Funduszu Zdrowia:
Narodowy Fundusz Zdrowia - Centrala, ul. Grójecka 186, 02-390 Warszawa, Aleksandra Piątek, tel. (22) 572-61-55, rzecznikprawpacjenta@nfz.gov.pl
Dolnośląski OW NFZ, ul. Dawida 2, pokój 15, 50-525 Wrocław, Małgorzata Sadowy-Piątek, tel. (71) 797-91-49, rzecznikpp@nfz-wroclaw.pl
Kujawsko-Pomorski OW NFZ, ul. J. Słowackiego 3, pokój 6, 85-071 Bydgoszcz, Mariola Tuszyńska, tel. (52) 325-27-37, mariola.tuszynska@nfz-bydgoszcz.pl
Lubelski OW NFZ, ul. Szkolna 16, pokój 2, 20-124 Lublin, Krystyna Domańska, tel. (81) 531-05-45, krystyna.domanska@nfz-lublin.pl
Lubuski OW NFZ, ul. Podgórna 9B, pokój 5, 65-057 Zielona Góra, Anna Gwara, tel. (68) 328-76-76, godz. pracy: pon. oraz śr.-pt. 8-16, wt. 8-18, a_gwara@nfz-zielonagora.pl
Łódzki OW NFZ, ul. Żeligowskiego 32/34, 90-032 Łódź, Małgorzata Zalewska, tel. (42) 275-41-44, rzecznikpp@nfz-lodz.pl
Małopolski OW NFZ, ul. Batorego 24, 31-135 Kraków, Tomasz Filarski, tel. (12) 298-83-03, t.filarski@nfz-krakow.pl
Mazowiecki OW NFZ, ul. Chałubińskiego 8, 00-613 Warszawa, Władysława Wójcik, tel. (22) 582-84-15, 582-84-16, rpp@nfz-warszawa.pl
Opolski OW NFZ, ul. Głogowska 37, pokój nr 7, 43-315 Opole, Elwira Bielak, tel. (77) 402-01-82, godz. pracy: pon.-pt. 8-16, e_bielak@nfz-opole.pl
Podkarpacki OW NFZ, ul. Zamkowa 8, 35-032 Rzeszów, Jadwiga Woś, tel. (17) 860-41-70, rzecznik_praw@nfz-rzeszow.pl
Podlaski OW NFZ, ul. Pałacowa 3, pokój 1, 15-042 Białystok, Anna Zajkowska-Głowacka, tel. (85) 745-95-77, dział skarg: tel. (85) 745 95 76, aglowacka@nfz-bialystok.pl
Pomorski OW NFZ, ul. Podwale Staromiejskie 69, 80-844 Gdańsk, Jadwiga Styczeń, tel. (58) 321-86-36, rzecznik.praw.pacjenta@nfz-gdansk.pl
Śląski OW NFZ, ul. Kossutha 13, pokój nr 109, 40-844 Katowice, Maria Kukawska, tel. (32) 735-17-07, mkukawska@nfz-katowice.pl
Świętokrzyski OW NFZ, ul. Jana Pawła II 9, pokój 023, 25-025 Kielce, Wojciech Mazur, tel. (41) 364-61-06, godz. pracy: pon.-pt. 8-16 rzecznik.praw.pacjenta@nfz-kielce.pl
Warmińsko-Mazurski OW NFZ, ul. Żołnierska 16, pokój 1, 10-561 Olsztyn, Ewa Szuba, godziny pracy: pon. godz. 10-18, wt.-pt. godz. 8-16, tel. (89) 539-97-93, ewa.szuba@nfz-olsztyn.pl
Wielkopolski OW NFZ, ul. Piekary 14/15, pokój 608, 609, 61-823 Poznań, Jolanta Andrzejewska, tel/fax. (61) 850-60-75, jolanta.andrzejewska@nfz-poznan.pl
Zachodniopomorski OW NFZ, ul. Arkońska 45, pokój 4, 71-470 Szczecin, Bogumiła Machowicz, tel. (91) 425 10 50, tel/fax. (91) 425-10-52, godz. pracy: pon.-pt. 8-16, bogumila.machowicz@nfz-szczecin.pl
Również w organizacjach pozarządowych pacjenci mogą otrzymać wsparcie i informacje na temat praw pacjenta:
Strona www: www.prawapacjenta.eu
Tel. 0 22-474-15-22
Fax. 0 22-474-15-23
Białystok ul. Zielonogórska 10 tel. 0604816388; 0604062109 - dyżury poniedziałki godz. 15 - 18
Krotoszyn ul. Benicka 9 tel. 0608633452 - dyżury czwartki godz. 17 - 19
Łódź ul. Więckowskiego 13 piętro I tel. 0601210219 - dyżury wtorki godz. 14 - 17
Warszawa ul. Marymoncka 105 p. 9 tel. 0601546347 - dyżury poniedziałki godz. 15 - 17
Niestety w czasie pisania niniejszego artykułu nie było wiadomo, co stanie się z systemem ochrony praw pacjenta przy NFZ oraz z Biurem Praw Pacjenta po wejściu w życie nowej ustawy. Podane dane sprawdziliśmy i są one aktualne w momencie wydawania tego numeru Biuletynu.
