Jesteś tu: Strona główna » Szukanie wg tematów » ubezpieczenia » Ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym - poradnik
Ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym - poradnik
ubezpieczenia
2004-10-05 00:00:00Ubezpieczenie to - zgodnie z art.805§1 kodeksu cywilnego - umowa, w której zakład ubezpieczeń zobowiązuje się spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę.
Kluczowe określenia przy zawieraniu przez konsumenta umowy ubezpieczenia na życie to w szczególności:
W umowie ubezpieczenia udział biorą dwie strony - ubezpieczający i zakład ubezpieczeń (ubezpieczyciel), które obciążone są wobec siebie zobowiązaniami i jednocześnie posiadają wobec siebie uprawnienia.
Przedmiotem umowy jest zobowiązanie zakładu ubezpieczeń do udzielenia ochrony ubezpieczeniowej, a ponadto wypłacenia świadczenia ubezpieczeniowego na rzecz ubezpieczającego lub osoby trzeciej w przypadku powstania określonego zdarzenia losowego oraz ze strony ubezpieczającego zobowiązanie do opłacania określonej składki ubezpieczeniowej.
Zwraca tu uwagę fakt, że wymóg opłacania składki przez ubezpieczającego w określonych z góry terminach jest bezwzględny, zakład ubezpieczeń natomiast spełnia swe świadczenie tylko w razie powstania wypadku ubezpieczeniowego.
Charakterystyczną cechą umowy ubezpieczenia, jak wielu innych umów zawieranych masowo przez przedsiębiorców z konsumentami, jest jej adhezyjność, która polega na tym, że konsument może jedynie zaakceptować przedstawioną mu ofertę zakładu ubezpieczeń bez faktycznej możliwości wywarcia wpływu na jej treść, poza dopuszczonymi przez samego przedsiębiorcę modyfikacjami. Stąd też nieodłączną częścią każdej umowy ubezpieczenia będą ogólne warunki ubezpieczenia (OWU), a więc przedstawiony przez zakład ubezpieczeń wzorzec umowy zawierający wszystkie jej postanowienia, wiążące dla obu stron.
Na powyższym schemacie opiera się każda umowa ubezpieczenia, jednak nie stoi to na przeszkodzie, aby strony starały się dokonywać modyfikacji, konstruując o wiele bardziej skomplikowane stosunki prawne (nie dotyczy to OWU). Przykładem może być (omawiana w tej publikacji) umowa ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym, która obok klasycznego elementu ochronnego zawiera też element oszczędnościowy.
Zasadnicze elementy umowy ubezpieczenia regulowane są przez kodeks cywilny, w którym umowie ubezpieczenia poświęconych jest blisko trzydzieści artykułów (od art.805 do art.834), z podziałem na ubezpieczenia majątkowe i osobowe. Ubezpieczenie na życie należy do tej drugiej kategorii. Znaczna część tych przepisów to tzw. przepisy bezwzględnie obowiązujące, a więc takie, które stanowią część warunków umowy bez względu na wolę stron, a nawet wbrew ich woli (nie można ich bowiem zmienić nawet za zgodą obu stron umowy).
Ponadto zagadnienia umowy ubezpieczenia i kwestie z nią związane regulują:
Oczywiście do umowy ubezpieczenia, jak do każdej innej umowy, będą również miały zastosowanie ogólne przepisy kodeksu cywilnego. Z punktu widzenia konsumenta dość ważne miejsce zajmują wśród nich przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych. Chronią one konsumenta, który nie ma przecież możliwości negocjowania warunków umowy, przed nadużyciami ze strony przedsiębiorcy, ograniczając zakres obowiązującej swobody umów. Z jednej strony umowy ubezpieczenia występuje bowiem towarzystwo ubezpieczeniowe - instytucja dysponująca wieloletnim doświadczeniem, wykwalifikowaną kadrą specjalistów z zakresu prawa, ubezpieczeń i marketingu, silnie finansowo zmotywowaną grupą akwizytorów oraz środkami finansowymi przeznaczanymi na różnego rodzaju akcje reklamowe, pozwalające skutecznie wpływać na zachowania nabywców, łącznie z kreowaniem mody na posiadanie takiego ubezpieczenia.
Z drugiej strony jest osamotniony konsument, skonfrontowany z trudnymi do zrozumienia, czasem niejednoznacznymi zapisami OWU zawartymi w wielostronicowym dokumencie.
Zgodnie z tymi przepisami - dotyczącymi niedozwolonych klauzul w umowach z konsumentami – wprowadzenie przez zakład ubezpieczeń do umowy postanowień sprzecznych z dobrymi obyczajami i rażąco naruszających interes konsumenta nie będzie miało skutku dla tego ostatniego (nie będzie nimi związany), ale umowa obowiązywać będzie w pozostałym zakresie. Za takie postanowienia uważa się m.in. te, które są nieuczciwe, nierzetelne, wykorzystują niewiedzę lub niedoświadczenie konsumenta.
Niestety spór taki najczęściej będzie mógł być rozstrzygnięty dopiero przed sądem, gdy już pojawi się konflikt z przedsiębiorcą. Konsument może jednak skorzystać z dostępnych mu środków obrony przed takimi postanowieniami zanim dojdzie do konfliktu, składając pozew do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Sąd ten abstrakcyjnie ocenia postanowienia umowy, może uznać je za niedozwolone i zakazać ich stosowania, a wyrok taki będzie wiążący również w innych sprawach dotyczących zakwestionowanych postanowień.
Obowiązujące przepisy kodeksu cywilnego i ustawy o działalności ubezpieczeniowej stawiają szereg wymogów co do minimalnej treści umowy ubezpieczenia, zwiększając w ten sposób ochronę konsumenta. Każda umowa ubezpieczenia na życie powinna więc zawierać:
Wymogi te są o wiele szersze w stosunku do umowy ubezpieczenia na życie związanej z funduszem kapitałowym i obejmują obowiązek określenia:
Wiele z tych informacji zamieszczonych jest w regulaminach (zasadach działania funduszy) stanowiących załącznik do OWU.
Integralną częścią umowy ubezpieczenia są, obok polisy, ogólne warunki ubezpieczenia (OWU). Postanowienia ogólnych warunków umowy decydują o prawach i obowiązkach obu stron umowy, o korzyściach i zabezpieczeniu, które osiągniemy, zawierając umowę ubezpieczenia, ale tam także znajdują się wszystkie pułapki, na jakie możemy natrafić. Stąd też błędem jest lekceważenie zawartych w nich zasad i ograniczanie się do zapoznania się wyłącznie z treścią polisy.
Wobec trudnego do przeceniania znaczenia tego dokumentu ustawodawca wprowadził również pewne wymagania, zarówno dotyczące jego formy, jak i zawartości.
I tak:
- przedmiot i zakres ubezpieczenia,
- sposób zawierania umowy ubezpieczenia,
- zakres i czas trwania odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń,
- prawa i obowiązki stron umowy,
- tryb, warunki, sposób oraz przesłanki i terminy wypowiedzenia umowy przez ubezpieczającego lub zakład ubezpieczeń,
- sposób ustalania i opłacania składki ubezpieczeniowej lub opłat pobieranych przez zakład ubezpieczeń oraz metod ich indeksacji, a także ich wysokość,
- sposób indeksacji składki ubezpieczeniowej,
- tryb, warunki oraz sposób dokonywania zmiany umowy ubezpieczenia zawartej na czas nieokreślony,
- sposób ustalania wysokości szkody oraz wypłaty odszkodowania lub innego świadczenia,
- sposób i tryb dochodzenia roszczeń z umowy ubezpieczenia;
- informację o sądzie właściwym dla rozstrzygnięcia sporu mogącego wynikać z danej umowy ubezpieczenia,
- sumę ubezpieczenia i warunki jej zmiany.
Ponadto zakład ubezpieczeń jest obowiązany, w formie pisemnej pod rygorem nieważności, przedstawić ubezpieczającemu różnice między postanowieniami umowy a jej ogólnymi warunkami.
Niestety, mimo określenia wymogów, jakie powinny spełniać ogólne warunki ubezpieczenia, nadal są one dokumentem dość trudnym, a przebrnięcie przez nie od początku do końca wymaga wiele determinacji.
Wynika to zarówno ze skomplikowania materii, jaką regulują, ale niestety również z niestaranności ubezpieczycieli. Z analizy OWU, przeprowadzonej na zlecenie Federacji Konsumentów w połowie 2004r., wynika, że mimo formalnego dostosowania ogólnych warunków ubezpieczenia do wymogów wynikających z obowiązujących od 1 stycznia 2004 roku przepisów, ogólna ocena OWU wypadła słabo. Najgorzej oceniono jasność prezentacji warunków i oczekiwanej wysokości świadczenia w różnych przypadkach – wcześniejszej rezygnacji z ubezpieczenia, śmierci ubezpieczonego (w tym opisanie wyłączeń), dożycia określonego wieku. Podobnie nie najlepiej oceniona została zrozumiałość pojęć używanych w OWU – często definicje są słabo wyeksponowane, nie znajdują się w oczekiwanym miejscu lub też podawane są niejednoznacznie i zawile.
Napotykając na poważną przeszkodę, jaką jest przebrnięcie przez tekst ogólnych warunków ubezpieczeń i zrozumienie ich postanowień, konsument - pragnący zawrzeć umowę ubezpieczenia - nie może zbytnio liczyć na pomoc agenta ubezpieczyciela. Reprezentanci niemal wszystkich badanych towarzystw nie wykazali się bowiem profesjonalizmem w sprawie przekazania klientom informacji o procedurach zawierania ubezpieczenia oraz prawach i obowiązkach już w trakcie trwania umowy ubezpieczenia. Co więcej, nie wszyscy agenci spełnili podstawowy obowiązek, jakim jest doręczenie klientom ogólnych warunków ubezpieczenia.
Stąd też konsumentom pozostaje samodzielne zapoznanie się z OWU, jeszcze przed zawarciem umowy ubezpieczenia, a w miarę potrzeby wielokrotna ich lektura i analiza. Choć trudno oczekiwać, że każdy z nas będzie specjalistą z zakresu finansów i asekuracji, to jednak musimy świadomie i odpowiedzialnie podchodzić do ubezpieczenia jako wieloletniej umowy, nakładającej na nas nie tylko prawa, ale też i obowiązki, mającej przy tym poważne konsekwencje finansowe. W tej sytuacji zapoznanie się z OWU jest podstawowym obowiązkiem rozsądnego konsumenta. Jego spełnienie da nam pewność, że dochowaliśmy należytej staranności w wyborze właściwego ubezpieczenia.
Niestety odnalezienie tekstu ogólnych warunków ubezpieczenia będzie wymagało pofatygowania się do biura zakładu ubezpieczeń lub kontaktu z jego agentem. Nie wiedzieć czemu, tekstu tego nie można albo w ogóle odnaleźć na stronach internetowych poszczególnych towarzystw, albo też jest to znacznie utrudnione.
Konstrukcja większości ogólnych warunków ubezpieczeń na życie z funduszem kapitałowym jest dość podobna, występują w nich również te same podstawowe pojęcia, wokół których zbudowana jest cała umowa. Poza omówionymi już na wstępie kilkoma, takimi jak „ubezpieczony”, „ubezpieczający”, „uposażony” znajdziemy jeszcze:
Innymi spotykanymi rozwiązaniami, które mogą pomóc w razie przejściowych problemów z opłaceniem składek jest ich zawieszenie lub prolongata płatności.
Na zakup jednostek uczestnictwa przeznaczana jest zazwyczaj tylko część wpłacanej składki, przy czym w pierwszych latach trwania umowy ubezpieczenia środki przeznaczone ostatecznie na zakup jednostek uczestnictwa będą stanowiły mniejszą część wpłacanych składek, stopniowo zwiększając się wraz z kontynuowaniem umowy.
Zakład ubezpieczeń jest zobowiązany do dokonywania wyceny jednostek ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego nie rzadziej niż raz w miesiącu, a także zamieszczania w dzienniku o zasięgu ogólnopolskim ogłoszenia informującego o wartości jednostki ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego; niezwłocznie po jej ustaleniu.
Umowa ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym
W przeprowadzonym teście ubezpieczeń z funduszem kapitałowym oferowanych przez znaczące na rynku zakłady ubezpieczeń analizie i ocenie poddano następujące produkty:
1. Ubezpieczenie na życie TU “ Specjalnie dla Ciebie” -Towarzystwa Ubezpieczeń Allianz Życie Polska S.A.
2. Ubezpieczeniowy Fundusz Kapitałowy “ Kapitał na przyszłość” połączony z ubezpieczeniem na życie i dożycie “Życie +” – AIG Amplico Life
3. Ubezpieczenie uniwersalne “Perspektywa” -Towarzystwa Ubezpieczeń na Życie Spółka Akcyjna Commercial Union Polska
4. Ubezpieczenie na życie z Funduszem kapitałowym “ Strategia Lwa”- Towarzystwa Ubezpieczeń na Życie ING Nationale-Nederlanden Polska S.A.
5. Indywidualne Ubezpieczenie Uniwersalne – Towarzystwa Ubezpieczeń na Życie Warta Vita Spółka Akcyjna
W dalszej części prezentujemy, na podstawie wyników tych badań, konstrukcję umowy ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym. We wszystkich bowiem umowach stosowane są podobne rozwiązania.
Badane ubezpieczenia występować będą w tekście pod mianem oferujących je zakładów ubezpieczeń.
Wśród oferowanych produktów ubezpieczeń na życie szczególnie chętnie promowanym w Polsce od lat dziewięćdziesiątych było nowoczesne ubezpieczenie z funduszem inwestycyjnym, od 1.stycznia 2004 nazwane ubezpieczeniem z funduszem kapitałowym.
Pozwala ono – w uproszczeniu – inwestować część wpłacanych składek w oferowane przez towarzystwa ubezpieczeniowe fundusze o różnym poziomie ryzyka i czerpać z tego zyski. W przypadku śmierci osoby ubezpieczonej wypłaca się wskazanym osobom określoną w umowie sumę pieniędzy, przy czym ubezpieczenie takie można uzupełnić umowami dodatkowymi (opcjami), w których wypłata określonej kwoty jest możliwa również w przypadku trwałego inwalidztwa, nieszczęśliwego wypadku, poważnego zachorowania itp.
Ten rodzaj ubezpieczenia, wciąż chętnie nabywany przez Polaków, jest produktem złożonym, wymagającym pewnej wiedzy z zakresu prawa i finansów, a także aktywności ubezpieczającego w zakresie określania własnych potrzeb oraz analizy rzeczywistości ekonomicznej. Aktywność ta nie powinna ograniczać się do jednorazowego momentu zawarcia umowy ubezpieczenia, ale przejawiać się przez cały okres trwania ubezpieczenia.
Podjęcie właściwej decyzji co do optymalnego zakresu ubezpieczenia, okresu oraz przyjęcie określonej strategii inwestowania środków wymaga znajomości podstawowych terminów prawniczych (umowa ubezpieczenia bazuje na rozwiązaniach Kodeksu cywilnego), specyficznej terminologii ubezpieczeniowej, a także różnorodnych instrumentów rynku finansowego.
Istota ubezpieczeń na życie z funduszem kapitałowym (unit–linked life insurance)
Analizowane ubezpieczenia przynależą do grupy tzw. ubezpieczeń Universal Life, czyli “ na całe życie”, różniąc się jednak zasadniczo od tzw. klasycznych ubezpieczeń życiowych. Łączą one bowiem element ubezpieczenia i element oszczędzania w sposób niezwykle elastyczny, tworząc wiele możliwości w zakresie dysponowania zaoszczędzonym kapitałem. W przeciwieństwie do klasycznego ubezpieczenia na życie, w którym koszt ubezpieczenia (wyrażony w opłacanej składce) jest jednakowy przez cały okres ubezpieczenia i nie wynika z wielkości ryzyka w danym roku, ale z uśrednionego ryzyka całego okresu ubezpieczenia, w ubezpieczeniach uniwersalnych koszt ten zależy od wieku ubezpieczonego i zmienia się w zależności od wpłat, oprocentowania, kosztów administracyjnych i obciążenia związanego z ryzykiem śmierci, wypadku itp.
Istotną cechą ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym, określanego mianem unit-linked, jest powiązanie go z wydzielonym funduszem lub funduszami, w które inwestowane są środki pochodzące ze składek, przy czym klienci sami dokonują wyboru funduszu i ponoszą ryzyko tych decyzji inwestycyjnych.
Nadwyżka wpłacanej składki ponad koszt bieżącego ryzyka oraz koszty akwizycyjne i administracyjne ubezpieczyciela jest przeliczana na jednostki udziałowe w określonym funduszu po bieżącej ich cenie. Towarzystwa publikują regularnie cenę jednostek funduszy Klient może na bieżąco sprawdzać stan swego „konta ubezpieczeniowego”, a znając liczbę posiadanych w funduszu jednostek i ich aktualną cenę może sam ustalić wartość zgromadzonych na nim środków. Wartość ta ,określana jako „wartość polisy”, nie jest z reguły gwarantowana przez ubezpieczyciela i zależy od kształtowania się na rynku ceny papierów, w które lokowane są środki. Ustalone są limity określające, jakie środki finansowe swoich klientów zarządzające funduszem towarzystwo może lokować. Za zarządzenie pobierana jest również opłata.
Z reguły w pierwszych latach pobierane potrącenia na opłacenie kosztu bieżącego ryzyka ubezpieczeniowego oraz koszty akwizycyjne i administracyjne nie są rekompensowane wzrostem wartości jednostek udziałowych.
Ubezpieczenia tego typu są z reguły bezterminowe. Klient może w trakcie trwania umowy, przy określonych ograniczeniach, dokonać wykupu ubezpieczenia, przy czym potrącane są z reguły pewne kwoty związane z kosztami ponoszonymi przez ubezpieczyciela.
Dwie funkcje ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym
Ubezpieczenie na życie z funduszem kapitałowym ma na celu zagwarantowanie wysokiego świadczenia na wypadek śmierci, ale również wysokiego świadczenia w przypadku dożycia określonego wieku, często kojarzonego z osiągnięciem wieku emerytalnego.
W przypadku funkcji ochronnej ubezpieczenia mówimy o ryzyku śmierci czy utraty zdrowia człowieka, czego konsekwencje są zazwyczaj bolesne, ale jednocześnie możliwe do wyceny w wymiarze finansowym. Celem ubezpieczenia jest tu więc zabezpieczenie przed skutkami mniej lub bardziej przewidywalnych zdarzeń losowych. Należy przy tym stwierdzić, że inaczej ryzyko jest postrzegane przez ubezpieczającego się, a inaczej przez towarzystwo ubezpieczeniowe, które wykorzystuje w celu jego określenia metody matematyczno-statystyczne. Subiektywne poczucie wysokiego ryzyka jest często głównym, choć niekoniecznie uświadomionym powodem zawierania ubezpieczenia.
Jeśli chodzi o funkcję gromadzenia kapitału, to ubezpieczenia na życie są swoistym rodzajem oszczędzania, mającym charakter długoterminowej lokaty kapitału. Ze względu na wieloletni charakter umowy ubezpieczenia wykorzystywane są tu nadające się do zabezpieczania finansowej przyszłości tzw. inwestycje długoterminowe.
Należy podkreślić, że ubezpieczenia z funduszem kapitałowym oferują wiele sposobów inwestowania, ale w każdym przypadku mamy tu do czynienia z możliwością (ryzykiem) zarówno wygranej, jak i poniesienia straty, bowiem środki w nich lokowane są na ryzyko ubezpieczającego.
Fundusze inwestycyjne różnią się ryzykiem i polityką inwestycyjną, są wśród nich: fundusze zrównoważone, papierów dłużnych, rynku pieniężnego i akcji.
To oznacza, że różne mogą być wypracowane zyski przez te fundusze.
Przedmiot i zakres ubezpieczenia
W analizowanych ubezpieczeniach ryzyko zgonu osoby ubezpieczonej stanowi podstawowy zakres udzielanej ochrony ubezpieczeniowej. Możliwe jest jednak rozszerzenie zakresu tej ochrony poprzez zawarcie dodatkowych umów ubezpieczenia (tzw. opcje) i opłacenie za nie dodatkowej składki. Takie umowy można zawrzeć na wypadek zgonu w wyniku nieszczęśliwego wypadku, poważnego zachorowania, inwalidztwa. Oferują je wszystkie, choć pod innymi nazwami, towarzystwa ubezpieczeń. Oferują również opcje przejęcia opłacania składek w sytuacji trwałej niezdolności do pracy ubezpieczającego.
Istnieją jednak sytuacje, w których zakład ubezpieczeń może uchylić się od odpowiedzialności, określane mianem „wyłączenia z zakresu odpowiedzialności”.
Wyłączenia odpowiedzialności mają zasadnicze znaczenie z punktu widzenia realizacji prawa do otrzymania świadczenia.
Najważniejszym i powszechnym ograniczeniem zakresu odpowiedzialności jest śmierć ubezpieczonego w następstwie samobójstwa. Wyłączenie to dotyczy pierwszych 2 lat polisowych (w CU 12 miesięcy). Następnie stosowane wyłączenia to zgon ubezpieczonego w następstwie:
- działań wojennych i stanu wojennego,
- czynnego (niezgodnego z prawem, świadomego i dobrowolnego) udziału w aktach przemocy, rozruchach, zamieszkach,
Inne, nie wszędzie stosowane, wyłączenia to:
- śmierć w następstwie poddania się zabiegom medycznym poza kontrolą lekarzy i osób uprawnionych (ING NN, Warta Vita),
- zarażenie wirusem HIV (Warta Vita, Amplico Life).
Czas trwania odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń
Towarzystwa ubezpieczeniowe obejmują ubezpieczonego ochroną od dnia wskazanego na polisie ( początek odpowiedzialności), ale nie wcześniej niż od momentu wpłacenia pierwszej składki. Towarzystwa określają ten moment w różny sposób.
Wszystkie umowy ubezpieczenia z funduszem kapitałowym są bezterminowe, czyli zawierane na czas nieokreślony.
Niemniej odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń kończy się:
· z dniem rozwiązania umowy ubezpieczenia przez ubezpieczającego – odstąpienia od umowy w terminie 30 dni od dnia jej zawarcia (wymóg zapisany w kodeksie cywilnym),
· wraz z wypowiedzeniem umowy,
· z dniem śmierci ubezpieczonego,
· gdy wartość zgromadzonych na rachunku funduszu jednostek nie wystarcza na pokrycie należnych opłat.
Amplico Life, które ubezpieczeniowy fundusz kapitałowy oferuje jako umowę dodatkową do ograniczonej z natury w czasie (terminowej) umowy na życie i dożycie, daje prawo przedłużenia tej umowy dodatkowej w przypadku dożycia terminu wygaśnięcia umowy podstawowej.
Opłacanie składki – z tytułu udzielenia ochrony ubezpieczeniowej - w określonej wysokości i wyznaczonych terminach jest bezwzględnym wymogiem ważności umowy. Towarzystwa z reguły udzielają 30- dniowej prolongaty terminu jej płatności.
Istnieje możliwość opłacania składki jednorazowo za cały okres ubezpieczenia.
